Zamknij

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej na6.pl/cookies.pdf.

na6.pl

Architektura i sztuka doby nowożytnej

epoka: Nowożytność

dział: Osiągnięcia cywilizacji

  • Informacje ogólne
  • Renesans w architekturze i sztuce
  • Barok w architekturze i sztuce
  • Klasycyzm w architekturze i sztuce
  • Eklektyzm w architekturze i sztuce
  • Renesans w architekturze i sztuce

    Renesans - od francuskiego renaissance, czyli powtórne narodziny. Terminem tym nazywany jest okres w historii idei, sztuki i literatury, trwający od XIV do XVI wieku. W polskim języku nazywa się „odrodzenie”. We Włoszech, gdzie narodziła się myśl renesansowa przyjmuje się następujący podział epoki:

    • okres wczesny przypadający na lata 1400-1500, z ośrodkiem we Florencji,
    • okres pełny, albo inaczej rozwinięty przypadający na lata 1500 do 1530 z ośrodkiem w Rzymie.
    • od 1530 roku (zwłaszcza w malarstwie florenckim) rozwijał się styl pod nazwą manieryzm.

    Z terenów Włoch renesans przedostał się do innych państwa Europy Zachodniej np. do Niemiec i Francji, dopiero stamtąd promieniował na pozostałe państwa. Na ziemiach polskich pojawił się wraz z wstąpieniem na tron Zygmunta Starego (1506 rok).

     

    Cechy architektury renesansowej:

    • sięganie do wzorów architektury antycznej,
    • zachowanie idealnej proporcji budowli, monumentalność obiektu, perspektywa,
    • zastosowanie nowej kolorystyki,
    • budowla o zróżnicowanej podstawie, najczęściej na planie krzyża greckiego, kwadratu, wieloboku, koła, prostokąta, planu centralnego,
    • zakończenie budowli zwieńczone kopułą podzieloną na kasetony,
    • zastosowanie półkolistych form zdobniczych np. łuku pełnego koła,
    • licznie stosowane arkady spełniające ideał harmonijnej i rytmicznej kompozycji przestrzennej,
    • zastosowanie kolumn, filarów, krużganków,
    • silne akcentowanie kierunków poziomych i kompozycji przestrzennych,
    • duże, okrągłe, trójskrzydłowe okna,
    • zanik sklepień ostrołukowych, na rzecz kolebkowych, zwierciadlanych, żagielkowych, bogato zdobionych malowidłami,
    • najczęściej używanym materiałem budowlanym był : kamień, cegła i drewno,
    • próby wkomponowanie budynków w otoczenie,
    • rozwój architektury świeckiej np. powstawanie pałaców miejskich, jako rodzaj nowego typu budynku, ratuszy, zamków obronnych,
    • nastąpił rozkwit urbanistyki. miasta powstawały w oparciu o regularny plan geometrycznym m.in. Ferrara, Siena, Florencja;
    • rozkwit rezydencji szlacheckich i magnackich, dekoracjami odwołującymi się do klasycznych wzorów. Pałace budowano w ten sposób, aby cztery skrzydła budowli były rozmieszczane wokół centralnego dziedzińca, w środku pozostawał pusty sześcian. Fasada pałaców od strony dziedzińca zawierała zazwyczaj loggię, arkady i łuki wsparte na kolumnach. Układ fasad od ulicy był bardziej skomplikowany. Stosowano trzy możliwe formy fasad: fasada rustykowana, z wąskimi gzymsami, spiętrzenie porządków, autorstwa Albertiego, w końcu fasada wzorowana na projekcje pałacu Farnese w Rymie.

    Najsłynniejsze przykłady architektury renesansowej:

    • Bazylika świętego Piotra w Rzymie,
    • Katedra Santa Maria del Fiore we Florencji,
    • Kościół San Giorgo Maggiore,
    • Kościół San Lorenzo we Florencji projektu Filipa Brunelleschi,
    • Rotunda kościoła S. Maria delle Grazie w Mediolanie,
    • Fasada kościoła Santa Maria Novella,
    • Palazzo Medici we Florencji,
    • Tempietto w kościele S. Piotra in Montorio w Rzymie,
    • Biblioteka Piazetty w Wenecji,
    • Twierdza w Tivoli,
    • Pałac Dożów w Wenecji,
    • Pałacyk Pandolfini we Florencji, projekt Rafaela Santi,
    • zachodnie skrzydło Luwru, P. Lescot
    • Ratusz w Antwerpii wykonany według projektu Corneliusa Florysa,
    • Zamek i kościół zamkowy w Wittenberdze,
    • Arkadowy dziedziniec Zamku Wawelskiego w Krakowie zbudowany w latach 1502 - 1536,
    • Kaplica Zygmuntowska na Wawelu,
    • Brama Wyżynna w Gdańsku,
    • Dwór Artusa w Gdańsku,
    • Dźwig portowy nad Motławą w Gdańsku,
    • Zbrojownia w Gdańsku,
    • Kamieniczki mieszczańskie w Kazimierzu,
    • Układ architektoniczny i kamieniczki mieszczańskie w Zamościu,
    • Zamek w Ogrodzieńcu.

     

    Przedstawiciele architektury renesansowej:

    • Florentczyk Filippo Brunelleschi (1377 – 1446) - jego słynne dzieła znajdujące się we Florencji to: Spedale degli Innocenti; Zakrystia San Lorenzo; Kaplica Pazzi, Santa Croce;
    • D. Bramante (1444 – 1514) – autor projektu Bazyliki św. Piotra w Rzymie, kościół S. Maria delle Grazie w Mediolanie;
    • Pochodzący z Padwy Andrea Palladio (1508 – 1580) wybudował m. in.- San Francesco della Figna w Wenecji, Teatro Olimpico w Vicenzy, Capra czyli Rotonda w Vicenzy;
    • Franciszek Florentczyk (data urodzin nieznana, zmarł około 1516) roku był wykonawcą niszy nagrobnej Jana Olbrachta oraz kierował odbudową Zamku Królewskiego na Wawelu;
    • S. Gucci (1591-1606) wykonał m.in. nagrobek Stefana Batorego, Zygmunta II Augusta i Anny Jagiellonki na Wawelu;
    • B. Mirando – był projektantem miasta – twierdzy Zamościa.

    Cechy sztuki renesansowej:

    realizacja hasła „Człowiekiem jestem i nic co ludzkie, nie jest mi obce”,

    • tematyka dzieł: starożytna, biblijna i świecka,
    • zastosowanie perspektywy w malarstwie,
    • rozpowszechnienie fresków,
    • malarstwo portretowe,
    • trójwymiarowe przedstawienie postaci ludzkiej,
    • fascynacja harmonią i proporcją,
    • pastelowa kolorystyka,
    • malarstwo olejne,
    • zastosowanie płótna zamiast deski,
    • wprowadzenie pejzażu w tle.

     

    Najsłynniejsze dzieła malarstwa renesansowego i ich autorzy:

    • Michał Anioł, freski w Kaplicy Sykstyńskiej,
    • Leonardo da Vinci, Mona Liza, Dama z łasiczką,
    • Albrecht Dürer Święto różańcowe, Adoracja świętej Trójcy, Mała Pasja i Duża Pasj, Święta Rodzina z matką Anną,
    • Rafael Santi – Madonna ze szczygłem, Szkoła Ateńska,
    • Giorgione – Burza,
    • Piero della Francesca – portret Federico de Montefeltro,
    • Antonello da Messina, Portret mężczyzny,
    • Sandro Botticelli, Narodziny Wenus, Maddona del Magnificat,
    • Tycjan - Maria Magdalena, Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, Ecce homo,
    • Albrechta Dürera Jan van Eyck Tymoteusz, Ołtarz Gandawski.

    Manieryzm – to kierunek w sztuce, który pojawił się w pierwszej połowie XVI wieku na terenie Włoch i do końca XVI w rozpowszechnił się na obszarze Francji, Niderlandów oraz Europy Środkowej. Po jakich cechach poznać dzieło manierystyczne? Oto one:

    • odejście od cech renesansowych,
    • abstrakcyjny schematyzm zastosowany w budowlach,
    • konstruktywizm.
    • Wśród twórców można wymienić: G. della Porta, A. van Obbergen, W. van den Blocke.
    Małgorzata Grządziel