Zamknij

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej na6.pl/cookies.pdf.

na6.pl

Społeczeństwo polskie przed i po 1918

epoka: Współczesność

dział: Struktura i organizacja społeczeństwa

  • Sytuacja Polaków w zaborze pruskim. Polacy wobec germanizacji.
  • Sytuacja Polaków w zaborze rosyjskim. Polacy wobec rusyfikacji.
  • Sytuacja Polaków w zaborze austriackim
  • Emigracja zarobkowa
  • Sytuacja Polaków w zaborze austriackim

    W 1861 r., dzięki wielkiej reformie państwa Habsburgów, Galicja uzyskała autonomię i samorząd lokalny w postaci Sejmu Krajowego we Lwowie. Jednocześnie Polacy mieli możliwość posłowania w parlamencie austriackim w Wiedniu. Nowa polityka rządu cesarskiego, dążącego do pozyskania polskich środowisk, przyniosła spolszczenie galicyjskiej administracji i szkolnictwa oraz mianowanie namiestnikiem Polaka, przedstawiciela stronnictwa konserwatywnego Agenora Gołuchowskiego.

     

    Pojednawcze posunięcia rządu austriackiego z aprobatą przyjął Sejm Krajowy, który licząc na dalsze ustępstwa uchwalił w 1866 roku specjalny adres do cesarza Franciszka Józefa I. Adres kończył się słowami: „ Przy Tobie, najjaśniejszy Panie stoimy i stać chcemy”. Proklamowana w ten sposób polityka ugody zakładała pełną akceptację status quo i włączenie się Polaków do aktywnego życia politycznego w Wiedniu w nadziei uzyskania dalszych ustępstw dla Galicji. Obrana przez galicyjskich konserwatystów droga wydawała się słuszna. W roku 1871 przeprowadzono polonizację uniwersytetu i politechniki we Lwowie, w Krakowie zaś utworzono Akademię Umiejętności.

     

    Konstytucja umożliwiała wyrażenie poglądów niemal wszystkim środowiskom i grupom społecznym. Sprzyjało to powstawaniu w Galicji nowoczesnych partii politycznych o masowym charakterze przede wszystkim były to partie ludowe i socjalistyczne. Mogły one również uczestniczyć w życiu politycznym i parlamentarnym monarchii habsburskiej. Poważnym ograniczeniem swobody politycznej była jednak ordynacja wyborcza. Wprowadzała ona podział wyborców na stanowe kurie, dla których odgórnie ustalano liczbę mandatów. System ten zdecydowanie faworyzował ziemiaństwo i bogatych mieszczan, oni też głównie zdobywali mandaty w Sejmie krajowym oraz jako polska reprezentacja w parlamencie austriackim. Polacy w Wiedniu zajmowali często najwyższe stanowiska państwowe, jak na przykład Kazimierz Badeni, który w latach 1895-1897 był premierem rządu austriackiego. Za jego rządów nieco zmodyfikowano ordynację wyborczą, wprowadzając piątą kurię dla najbiedniejszych, do której wybory były powszechne.

     

    Władze Galicji kontynuowały tradycyjną politykę krakowskich i galicyjskich konserwatystów. Jej najważniejsze zasady można sprowadzić do czterech punktów:

    • Ochrona dotychczasowych zdobyczy (autonomia)
    • Polityka ugody z zaborcą
    • Lojalizm wobec władzy państwowej
    • Utrzymanie w Galicji politycznego i społecznego status quo.

    Konserwatywny rząd zwalczał, więc wszystkie działania, które mogłyby zaszkodzić trwałości tego układu i zagrozić autonomii.

     

    Opozycja przeciw konserwatystom rekrutowała się głównie spośród demokratycznej inteligencji ze Lwowa i Krakowa, często emigrantów z 1863 roku. W środowiskach tych miały się uformować dwie najważniejsze galicyjskie partie opozycyjne – ludowa i socjalistyczna.

     

    Autonomia, którą cieszyła się Galicja, była oczywiście namiastką niepodległości. Jednak dzięki niej zaczęło się rozwijać narodowe życie kulturalne, szkolnictwo i życie polityczne. Było to ważne nie tylko dla ludności Galicji, ale także dla Polaków w pozostałych zaborach. To w Galicji, dzięki liberalnej polityce austriackiej, znajdowali schronienie działacze niepodległościowi z zaborów pruskiego i rosyjskiego. Tutaj ukazywały się prace zakazane przez cenzurę rosyjską i niemiecką.

    Roman Przybylski