Topografia religii chrześcijańskiej w średniowiecznej Europie

Chrześcijaństwo od początku średniowiecza zaznaczyło w Europie podział na dwa ważne kręgi cywilizacyjne. Podział ten został przypieczętowany rozłamem na kościół katolicki i prawosławny w 1054 roku (tzw. schizma wschodnia). Granica pomiędzy tymi kręgami przebiegała przez zachodnią część Bałkanów, dalej na północ wyznaczyło ją państwo węgierskie, Polska i kraje skandynawskie, ochrzczone w obrządku zachodnim, a nastepnie Rusi ochrzczona w obrządku wschodnim. Tak więc podział obejmował następujące państwa:

• krąg cywilizacji zachodniej, (obrządek łaciński, z czasem zwany katolickim) – objął Hiszpanię, Irlandię, Francję, Niemcy, Królestwo Szwecji, Królestwo Norwegii, Czechy, Polskę, Królestwo Węgier oraz Królestwo Chorwacji;

• krąg cywilizacji wschodniej, (obrządek grecki, z czasem zwany prawosławnym) – objął tereny Cesarstwa Bizantyjskiego, Bułgarię, Serbię i Ruś Kijowską .

Jeśli chodzi o czas rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa na terenie Europy to warto wskazać cztery etapy tj.:

• V - VI w – rozwój chrześcijaństwa na terenie Grecji, Italii, Hiszpanii (zagrożonej przez islam), państwa Franków, Irlandii, Szkocji;
• VII – IX w – Brytania, Cesarstwo Niemieckie;
• IX – XII w – Dania, Królestwo Szwecji, Królestwo Norwegii, Czechy, Polskę, Królestwo Węgier, Królestwo Chorwacji, Ruś Kijowska;
• XII - XIV w – Prusy, Litwa, środkowa i północna część Królestwa Szwecji, Królestwa Norwegii.