Zmiany na terytorium Rosji w latach 1914-1945

W 1914 r. w skład państwa rosyjskiego oprócz terenów azjatyckich i europejskich, które od wieków tworzyły to państwo, wchodziły ziemie polskie, zagarnięte w trzech rozbiorach, a także ziemie zamieszkane przez Ukraińców i Białorusinów. 

Po zakończeniu I wojny jedną z najtrudniejszy spraw, które należało rozstrzygnąć stała się sprawa wschodniej granicy państwa polskiego. 19 sierpnia 1920 r. podczas rokowań pokojowych za podstawę wyznaczenia granicy przyjęto linię Curzona z przesunięciem na korzyść Polski tej linii w rejonie Białegostoku i Chełma. Początkowo rząd radziecki nie zgadzał się z takim jej wytyczeniem. W miarę jednak niekorzystnego rozwoju działań wojennych na froncie zmagań polsko-radzieckich, delegacja tego kraju zmieniła zdanie. 12 października 1921 r. podpisane zostały preliminaria pokojowe pomiędzy Polską i Rosją Radziecką. Granica wschodnia została przesunięta o 150 kilometrów na wschód od linii proponowanej 11 lipca. Co spowodowało włączenie do Polski obszarów, zamieszkiwanych przez ludność białoruską i ukraińską. Polsce przypadła cała Galicja aż po rzekę Zbrucz.

Kolejne zmiany terytorialne nastąpiły w 1922 r. 6 kwietnia 1920 r. proklamowano utworzenie Republiki Dalekiego Wschodu. Było to państwo o ustroju niekomunistycznym, jednak rządzonym przez działaczy związanych z partią bolszewicką. Państwo to obejmowało swoim obszarem tereny położone na wschód od Bajkału, a w miarę wycofywania się wojsk japońskich także tereny leżące nad Oceanem Spokojnym. W listopadzie 1922 r. w stolicy republiki mieście czyta zebrało się zgromadzenie ludowe, które uchwaliło przyłączenie tego państwa do Rosji Radzieckiej. W Moskwie zaaprobowano ten fakt. Z dniem 15 listopada 1922 r. Republika Dalekiego Wschodu przestała istnieć. 

30 grudnia 1922 r. II Zjazd Rad w Moskwie przyjął uchwałę o powstaniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). W skład nowego państwa weszły socjalistyczne republik radzieckich:

Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka (RFSRR), Ukraińska Socjalistyczna, Republika Radziecka (USRR), Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka (BSRR) oraz Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, która obejmowała Armenię, Azerbejdżan i Gruzję.

Kolejne aneksje Rosja Radziecka przeprowadziła w okresie II wojny światowej:

• 17 IX 1939 r. – atak na Polskę, zajęcie części ziem polskich, wyznaczonych traktatem Ribbentrop-Mołotow
• 30 XI 1939 r. – atak na Finlandię; 12 III 1940 r. podpisanie pokoju, na mocy którego ZSRR nabywało część terytorium Finlandii
• 17 VI 1940 r. – wkroczenie wojsk radzieckich na teren republik nadbałtyckich; obalenie rządów Litwy, Łotwy i Estonii, przyłączenie tych terenów do ZSRR
• 27 VI 1940 r. – zajęcie rumuńskiej Besarabii i Bukowiny Północnej
• 22 VI 1941 r. – atak Niemiec na ZSRR; utrata Mińska, Rygi, Smoleńska, Nowogrodu, Tallinu, Kijowa; obrona Moskwy; opanowanie przez Niemców Krymu (VII 1942 r.); kapitulacja Niemców pod Stalingradem (31 I 1943 r.);
• II-VI 1943 r. – odzyskanie przez ZSRR części terenów utraconych na rzecz III Rzeszy (Rostów, Charków)
• VIII 1943 r. – początek ofensywy wojsk radzieckich; odzyskanie Smoleńska (25 IX) i Kijowa (6 XI)
• I-IV 1944 r. – zajęcie Ukrainy
• IV 1944 r. – wkroczenie Armii Czerwonej do Rumunii
• 8 IV 1944 r. – wojska radzieckie wkraczają na Krym
• zajęcie Mińska (3 VII 1944 r.) i Wilna (13 VII 1944 r.)
• 24 VII 1944 r. – wojska radzieckie osiągają linię Wisły
• IX 1944 r. – wkroczenie do Bułgarii i Jugosławii
• Zajęcie Rygi (13 X 1944 r.), zdobycie Belgradu (20 X 1944 r.); wojska radzieckie docierają do Budapesztu (XII 1944 r.)
• 12 I 1945 r. – początek ofensywy w Polsce; zajęcie Warszawy (17 I)
• I-IV 1945 r. – zajęcie Czechosłowacji; zdobycie Bratysławy (4 IV)
• 13 IV 1945 r. – zajęcie Wiednia przez wojska radzieckie
• 1 V 1945 r. – wojska radzieckie w Berlinie; 2 V – kapitulacja miasta
• 8 V 1945 r. – wojska radzieckie docierają do Pragi